SİNEMA VE PSİKOLOJİ 1

Sinema, büyüleyen, insanları gerçek yaşamdan kısa süreliğine uzaklaşıp bir düş dünyasında gezinmemize, filmdeki karakterlerle özdeşleşip kendi yaşamsal doğamızdan bir parça bulmamıza vesile olan iletişim sanatının yedinci dilidir.

Beyaz perdeye yansıtılarak salonlarda izlediğimiz bu büyülü dünya; yani sinema kendi içinde kategorilere ayrılır: Belgesel, imgesel, animasyon, deneysel... Bu kategorilerin kendine ait bir prodüksiyon evresi vardır ve bu prodüksiyon evresinin ilk aşaması senaryo yazımıdır. Senaryo, dramatik kurguyu, sahne düzenini, diyalogları ve dekor değişimlerini esas alarak hazırlanmış teknik metindir. Bir senaristin dikkat etmesi gereken noktalar, içerik olarak seyircilerin psikolojisini düşünerek uygun anlatım yöntemlerini kullanıp dramatik yapıyı işlemeli, karakterin isteklerini, coşkularını, amaçlarını, kişilik özelliklerini göz önünde bulundurmalıdır.


Senaryo yazımı da kendi arasında dört aşamaya ayrılır: Hikaye, treatman, senaryo ve çekim senaryosu... İlk aşamamız olan hikaye kısmı, kompozisyon gibi giriş, gelişme ve sonuç bölümlerinden oluşur. Giriş; olayın ilk aşamalarının anlatılmaya başlandığı aşamadır. Örneğin;


"Yedi yaşındaydım. Diğer çocuklar top oynayıp ip atladıkları sırada ben belediyeye ait tahta bankın birinde oturmuş hayatı irdeleyen şiirler yazmaya çalışırdım."


gibi bir cümleyle hikayenize başlayabilirsiniz. Gelişme; olayın ilerlediğini gösteren aşamadır. Örneğin;


"Bisikletlerin ambalajları açılırken az önce bunaltan güneş, o an bisikletlerin gövdesini bir yakut gibi parlatarak sanki bize zeytin dalı uzatmıştı. Kırmızı gövdeli, sarı tekerlekli dört tane yeni bisiklet…  Hoş eski de olsa bir şey fark etmezdi ya. Görevli sırayla beşer dakika binmemizi söyledi."


gibi bir paragrafla hikayenizi ilerletebilirsiniz. Sonuç; olayın bittiğini gösteren aşamadır. Örneğin;


"Kadın yavrusunun elini öptükten sonra "Sana da alırız bir tanem. İstediğin bisiklet olsun." dedi. O an nispet yapma sırası o'na, acıklı bakma sırası ise bana geçmişti. Yardığı rüzgârın arasından beni bir hayal âlemine uçuracağını sandığım bisiklet bacaklarımın arasında yığıldı. Arka tekerleği usulca dönüyor; çıkardığı sesse yüreğimi acıtıyordu."


gibi bir paragraf ile hikayenizi bitirebilirsiniz. Senaryo yazım aşamasının hikaye kısmı bir yapımcıyı etkileyen en önemli aşamadır. Bu kısımdan sonra treatman aşaması gelir. Bu aşamada daha önceden yazılan hikaye geliştirilir ve bu aşamadan ana karakterler, yan karakterler ile onların kişilik özellikleri, görsel betimlemeler kullanılır. Ama bu kısımda dikkat etmemiz gereken noktalar ve hususlar vardır.



  • Karakterlerin özellikleri belirtilir. 
  • Çevre özellikleri tanımlanır.
  • Devinimler düzenlenir.
  • Dramatik yapı oluşturulur.
  • Olgular sıralanır.
  • Olayların birbirine bağlantıları sağlanır.
  • Konudaki gelişme-çatışma noktaları belirlenir.
  • Karakterlerin ortaya koyduğu olaylar irdelenir.
  • Diyaloglar yazılır.

Örneğin;

"Onur, yandan takmış olduğu şapkasıyla, yırtık tişörtüyle, düşük bel pantalonuyla, spor ayakkabılarının bağcıkları açık bir şekilde, kulağında kulaklık takılı olarak, yüksek sesle müzik dinleyip orta yerinde çeşme bulunan köy meydanındaki ihtiyarlara aldırmadan kahvenin önünden geçer.


Karşı taraftan gelen bir amca Onur'a seslenerek "Büyükşehir'de değilsin evlat, köydesin kendine bir çeki düzen ver" diye seslenir."


gibi paragraflarla hikayenizi geliştirebilirsiniz. Treatman kısmında karakter oluşumunu ele alırsak her filmde bir ana karakter ve olayların gelişimini sağlayan yan karakterler vardır. Bu karakterleri yaratırken yararlandığımız, gözlemlediğimiz çevresel faktörler, insan ilişkileri vardır. İşte bu anda devreye psikoloji girer ve psikolojik evreleri ne kadar iyi bilirsek karakterimizin kişilik özelliklerini, tarzını senaryo içerisinde en iyi şekilde işleyebiliriz ve seyirci filmi izlerken karakterin dünyasına kapılıp filmi sıkılmadan izleyebilir. Peki; "Karakter psikolojisini oluşturan evreler nelerdir?" sorusunun cevabı ise şu maddelerde gizlidir.



  • Psiko-seksüellik, genelde çocukların ebeveynlerine yönelik hislerinin yarattığı Oedipal karmaşadır. Karatkterler sahip olmamaları gerekenleri istediğinde, dehşet verici güçlerden korktuklarında, aşkı arzuladıklarında, zorbalıktan nefret ettiklerinde, cinsel arzuyu yaşadıklarında ya da saldırganlığı dışa vurduklarında nevrotik çatışma senaryoda somut bir şekilde işlenebilir.
  • Elektra karmaşası, genelde kadın karakterlerde kullanılan psikolojik bir özelliktir. Bu karmaşada kız çocuk babasına duyduğu sevgiden dolayı annesine yönelik saldırgan davranışlarda bulunup kıskançlık hissini yaşar.
  • Eros ve Thanatos, psikolojinin bu özelliği hayata ve ölüme yönelik birincil dürtüdür. Eros, aşk, seks ve ilişki ihtiyacını, Thanatos ise saldırganlık dürtüsünü temsil eder.
  • Zina, evli erkek ya da kadın karakterin arasındaki "yasak meyve"ye dayalı olay örgüsünde kullanılan psikolojik bir evredir.
  • Oedipal rekabet, genelde erkek karakterlerde annesi sevgisi ve şefkati için baba ve çocuk arasındaki rekabeti göstermede kullanılır ya da iki erkek karakter arasında bir kadının kalbini kazanmaya dayalı rekabette kullanılabilir.
  • Güçsüzlük, genelde çocuk karakterlerde kullanılır. Çünkü küçük erkek çocuğu iğdiş edilme edilme korkusuyla yetişkin babası karşısında güçsüz ve savunmasızdır.
  • Beden değişimi, genellikle yetişkin ve çocuk karakterlerin yer değiştirmesi olarak kullanılır. yani çocuk güçlü, bağımsız bir yetişkin olur, yetişkin; yani ebeveyn daha az sorumluluk sahibi olan çocuk kimliğiyle çıkar karşımıza...
  • Sahiplenici ebeveyn, karakterlerde kullanılan evrensel bir figürdür. Bu psikoloji türünde yetişkin olan anne ve baba karakterleri bağımsızlığını, özgürlüğünü ilan etmeye isteyen çocuklarının yaşamlarını kontrol etmeye çalışırlar.
  • İd, bir karakterde ruhunun seks, saldırganlık gibi birincil arzularının güdümlenmesi olarak kullanılır.
  • Süperego, bir karakterin vicdanını, ahlaki ve sosyal değerlerinin gösterilmesidir.
  • Ego, bir karakterde id dürtülerinin ve süperegosunun sınırlayıcı güçleri arasındaki uzlaşmasının gösterilmesidir.

Filmlerde id unsuru genellikle kötü karakter, ego kahraman, süperego'da yol gösterici olarak kullanılır. Kötü karakter, ya filmin başında ya da sonunda mahkumdur ve hak ettiği ceza oedipal karmaşanın çözümünü temsil eder. Buna bağlı olarak kötü karakterin hak edeceği ceza etkileyici bir şekilde anlatıp adalet duygusunu seyirciye hissettirmeliyizdir.

"Sinema ve Psikoloji 1" başlıklı yazımızın ilk bölüm aşamasının sonunda 2012 yapımı ve birkaç hafta önce sinemada izlediğim "The Master filminden bahsetmek istiyorum. Yukarıdaki paragraflarda belirtmiş olduğum bütün psikolojik evreleri bu filmdeki ana karakterde görebilirsiniz. Filmin konusu Vietnam Savaşından dönen bir askerin hayata adapte olamaması üzerinedir. Film bir kumsalda kendi kendine konuşan bir adam ile başlar ve bu ana karakter savaştan döndükten sonra psikolojik tedavi olmayı reddedip toplum arasında yaşamaya başlar. Fakat girdiği ortamlarda tutunamaz ve etrafına karşı saldırgan davranışlarda bulunup birinin ölümüne neden olur. Yaşadığı ortamdan hızla kaçarken karakterimizi bir alışveriş merkezinin içerisinde fotoğraf çekerken görürüz. Bu sırada diğer ana karakter ile karşılan adam, fotoğraf çekimi sırasında onunla da tartışır ve bir kadının elini tutarak hızla oradan uzaklaşır. Karakterimiz aynı zamanda alkoliktir ve bir eğlence gemisine gizlenerek yine toplumdan kaçmaya çalışır. Bu gemi psikolojik tedavilerin yapıldığı yüzen bir hastanedir aslında ve karakterimiz bunu bilmeden gemiye biner. Ertesi sabah olduğunda geminin sahibi adamı yanına çağırtır ve onunla konuşmaya başlar. Sorduğu sorulardan biri "Seninle daha önce karşılaştık mı?"... Filmin bu noktasına kadar konuyu anlamakta, kurgusunu çözmekte zorlanıyorsunuz ve sorulan bu sorudan sonra ana karakterin tedaviyi reddettiğini, sürekli kendinden kaçtığını görüyorsunuz. Filmin akışına kendinizi kaptırdığınız da kendinizle ilgili bir püf nokta yakalamanız kaçınılmaz oluyor. Son dönemlerde ticari amaç güden filmleri izlemekten sıkılanlar için izlenmesi ideal filmlerden biri "The Master"... İnsan psikolojisi üzerine yapılan baş yapıtlardan biri bana göre ve DVD'si çıkar çıkmaz koleksiyonumda yer alması gereken bir eser... Filmin bilgilerine aşağıdaki linkten ulaşabilirsiniz.


http://www.imdb.com/title/tt1560747/

Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Senaryonun Önemli Bölümleri

ZAMAN VE MEKAN

ZAMAN VE MEKAN